Γ΄ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (ΣΤΙΧΟΙ 1286-1424)

 

Υποενότητες

Εισερχόμενος ο Θεοκλύμενος προσκυνά το μνήμα του πατέρα του, απευθύνεται στους δούλους, ανησυχία για τον Έλληνα που κυκλοφορεί, πανικός για την απόδραση της Ελένης, εμφάνιση της βαρυπενθούσας Ελένης, τα νέα για το θάνατο του συζύγου, ο ναυαγός σύντροφος του Μενέλαου, ο Θεοκλύμενος ρωτά λεπτομέρειες, η Ελένη υπόσχεται γάμο, ζητά να κηδέψει τον νεκρό της στη θάλασσα, ο Μενέλαος παρουσιάζει τις λεπτομέρειες της τελετής, ο Θεοκλύμενος χαρούμενος προσφέρει φιλοξενία στο ναυαγό και  παρηγορεί την Ελένη, ο Μενέλαος συμβουλεύει την Ελένη να φερθεί σωστά, εκείνη υπόσχεται στο συνεργό της ότι θα προσφέρει όσα πρέπει.

 

Θέματα:

1.      Ο Θεοκλύμενος, που ο σκοτεινός χαρακτήρας του έχει προοικονομηθεί από τους πρώτους στίχους, είναι ένα πρόσωπο πολυαναμενόμενο από τους θεατές. Πρόκειται για τον «κακό» της ιστορίας, απαραίτητο σε αυτήν όσο και σε όλα τα παραμύθια του κόσμου. Οι θεατές τον περιμένουν με σφιγμένη καρδιά, με αγωνία. Τίποτε καλό δε φέρνει μαζί του. Αντίθετα, είναι αυτός που στέκει εμπόδιο στην ευτυχία των ηρώων μας. Γιατί; Καταγράψτε τα στοιχεία που ήδη γνωρίζετε για αυτόν από όσα είπαν οι ήρωες που εμφανίστηκαν ως τώρα.

2.      Στίχοι 1286-1304: Όσο διαρκούν αυτοί οι στίχοι, ο Θεοκλύμενος κυριαρχεί στη σκηνή. Κάθε του λόγος και αντίδραση προκαλεί μεγάλη εντύπωση στους θεατές. Προσπαθούν να αναγνωρίσουν, στον άνδρα που βλέπουν, αυτόν που έπλασαν στη φαντασία τους με βάση τα λεγόμενα της Ελένης, της Γερόντισσας, της Θεονόης και του Χορού. Τι συμβαίνει τελικά; Φαντασία και πραγματικότητα συμπίπτουν;

3.      Πολλά στοιχεία φάρσας εντοπίζονται στο επεισόδιο αυτό: ειρωνικό πνεύμα, απρόβλεπτοι χαρακτήρες, ανατροπές, τραγική ειρωνεία, δίσημοι λόγοι, προσποίηση. Χαρακτηριστική περίπτωση "θεάτρου μέσα στο θέατρο". Εξαιτίας αυτού ακριβώς του επεισοδίου εγείρεται και το πολυμελετημένο ζήτημα της ταυτότητας της Ελένης ως δραματικό ή κωμικό έργο.  Αν η ιστορία ξεκινούσε από αυτό  το επεισόδιο, τι θα διαλέγαμε;

4.      Ο ποιητής παρέχει μέσω του κειμένου πλήθος οδηγιών στους σκηνοθέτες και τους υποκριτές. Προσπαθήστε να τις εντοπίσετε.

5.      Ποιο πρόσωπο υπερέχει, κυριαρχεί κατά τα δρώμενα του επεισοδίου; Αναπτύξτε την άποψή σας.

6.      Ο δόλος στηρίζεται κυρίως στην ανάγκη ταφικής τελετής (στίχος 1343), ανάγκη μέγιστη για τους αρχαίους Αθηναίους. Ας θυμηθούμε το θέμα της τραγωδίας Αντιγόνη του Σοφοκλή καθώς και τη συγκλονιστική σκηνή της αίτησης του Τρωαδίτη βασιλιά Πριάμου προς τον Αχιλλέα, που φόνευσε το γιο του, Έκτορα, να του παραδώσει το σώμα του νεκρού (Ιλιάδα, ραψωδία Ω).

7.      Στίχοι 1370 και εξής: Ο Μενέλαος αναλαμβάνει δράση. Η όψη του, η δουλική συμπεριφορά του αλλά και τα δείγματα μιας νοοτροπίας απλοϊκού και προσκολλημένου στις προλήψεις ανθρώπου ρίχνουν στάχτη στα μάτια του βασιλιά της Αιγύπτου.

8.      Ο Θεοκλύμενος, τυφλωμένος από τους θεούς οδηγείται στη συντριβή. Πρόθυμα προσφέρει ό,τι του ζητούν οι δύο Έλληνες (Ελένη και ναυαγός) και συνεργεί – άθελά του – στη διαφυγή τους.

9.      Στίχοι 1396 και εξής: Ανυποψίαστος και αφελής, παραδίδει μαθήματα ήθους στο κοινό με τα λόγια του. Παρηγορεί τη γυναίκα για την απώλειά της, προσφέρει τα καλύτερα δώρα στον ξένο, υποτάσσεται στους κανόνες της ευσέβειας και της λογικής.

10.  Οι δύο σκευωροί επιβάλλονται επί του ανυποψίαστου βασιλιά – θύματός τους με τη δύναμη και το παιχνίδι των δίσημων, υπαινικτικών λόγων τους, που κορυφώνονται στο τέλος του επεισοδίου. Η πανουργία θριαμβεύει. Οι θεατές, συνένοχοι πια, βλέπουν το αγαπημένο ζευγάρι, να εξυφαίνει με επιτυχία τον ιστό που θα φέρει στη σωτηρία, και το Θεοκλύμενο, να κινείται ξεγελασμένος προς την καταστροφή.